Dzikie zapylacze są kluczowe dla naszej produkcji żywności i ekosystemów, ale są zagrożone. Aby sprostać przyczynom ich spadku i zabezpieczyć ich siedliska, potrzebujemy działań obejmujących sektory gospodarki, poziomy zarządzania i społeczeństwo. Monitorowanie różnorodności i obfitości dzikich zapylaczy jest niezbędne do oceny efektów tych działań, jak wynika z opublikowanego briefingu EEA.
Briefing EEA, „Ochrona i odbudowa dzikich zapylaczy Europy i ich siedlisk”, podkreśla znaczenie dzikich zapylaczy dla zdrowych ekosystemów i bezpieczeństwa żywnościowego. Około 80% gatunków roślin uprawnych i dzikich kwiatów w UE polega na zapylaniu przez owady. Wartość ekonomiczna zapylania dla rolnictwa w UE szacowana jest na co najmniej 5–15 miliardów euro rocznie, a uprawy takie jak jabłka, pomidory, migdały i słoneczniki są zależne od tych usług. Zdolność rolników do produkcji żywności zależy od odpornych ekosystemów, co ponownie podkreśla krytyczne znaczenie zapylania upraw.
Stoimy w obliczu niepokojącego spadku populacji dzikich zapylaczy w Europie, w tym dzikich pszczół, muchówek, motyli i ciem. Blisko 40% gatunków muchówek, 20% motyli i 9% pszczół jest zagrożonych wyginięciem.
Główne presje prowadzące do spadku populacji zapylaczy to:
- Utrata siedlisk półnaturalnych, które są kluczowe dla zapylaczy, a wynika zarówno z intensyfikacji rolnictwa, jak i z porzucania ekstensywnych systemów rolnych.
- Nadmierne użycie pestycydów, które zabijają lub osłabiają zapylacze.
- Utrata miejsc lęgowych w martwym drewnie i starych drzewach, spowodowana intensywną gospodarką leśną.
- Inwazyjne gatunki obce, które mogą wpływać zarówno na zapylacze, jak i na ich siedliska.
- Zmiany klimatu i ekstremalne zjawiska pogodowe, które wpływają na zasoby żywnościowe zapylaczy.
UE podejmuje ważne kroki w celu rozwiązania tego kryzysu. Strategia UE na rzecz bioróżnorodności na 2030 r. oraz Inicjatywa UE na rzecz Zapylaczy zakładają zobowiązanie do odwrócenia spadku populacji dzikich zapylaczy do 2030 r. Dyrektywa Siedliskowa, wraz z siecią obszarów chronionych Natura 2000, pomaga chronić kluczowe siedliska półnaturalne zapylaczy. Rozporządzenie w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych (Nature Restoration Regulation), przyjęte w 2024 r., wymaga od państw członkowskich zatrzymania i odwrócenia spadku populacji zapylaczy do 2030 r. oraz ustanowienia ram monitorowania, które pomogą ocenić postępy w osiąganiu tego celu.
UE opracowuje ustandaryzowane, ogólnounijne ramy monitorowania zapylaczy. Istniejące obecnie inicjatywy monitorowania w różnych krajach i regionach, różnią się pod względem śledzonych gatunków i stosowanych metod. Proponowane ramy monitorowania zapylaczy będą wykorzystywać ustandaryzowane metody, aby zapewnić porównywalne dane na poziomie gatunków.
Odbudowa populacji zapylaczy to zabezpieczenie podstaw odpornych systemów żywnościowych i zdrowych ekosystemów dla przyszłych pokoleń. Briefing EEA wzywa do rolnictwa i leśnictwa przyjaznego zapylaczom, dobrze zarządzanych obszarów chronionych oraz pełnej integracji kwestii bioróżnorodności z politykami UE i krajowymi.
